Hind dastanları: Ramayana, Mahabharata, Harivamşa

 

Salam, sayı iki əlin barmaqlarını keçməyən oxuyucular! Bu həftə sizlərlə bir kitabı paylaşmaq istərdim - “Hind dastanları: Ramayana, Mahabharata, Harivamşa”. Korhan Kaya qədim hind dastanlarının məzmununu xülasəyə çevirən və bir araya toplayan Oksford Universitetinin avstriyalı professoru Moriz Winternitzin “A History of Indian Literature” kitabını türkçəyə tərcümə edib. Kitabın pdf variantını Google drive-a yükləmişəm. İstəyən bu linkdən istifadə edib oxuya bilər. 

Kitab adından da göründüyü kimi 3 hissədən ibarətdir. 1-ci dastan – Ramayana Koşala ölkəsinin güclü padşahı Daşarathanın oğlu Ramanın Ravana ilə mübarizəsindən bəhs edir. Cənnətdəki tanrılar şeytan Ravanadan şikayət edərək tanrı Vishnudan insan bədəninə girib Ravananı öldürməsini xahiş edirlər. Vishnu bu təklifi qəbul edir, cənnətdən yerə enir - Daşarathanın oğlu olaraq dünyaya gəlir. 2-ci dastan – Mahabharatadır. Hindistanlılar atalarını Bharata adlandırırlar. Bu dastan eyni soydan gələn Kurular və Pandu oğullarının aralarındakı anlaşılmazlıqların nəticəsi olan “Böyük Bharata” müharibəsindən bəhs edir. Krishna müharibədən əvvəl cəsarətini itirmiş Arcunanı cəsarətləndirmək üçün ona fəlsəfəsini izah edir və onu ürəkləndirir. Bu fəlsəfəyə görə “eqo” deyə bir şey yoxdur. Sən və mən eyni varlığın parçalarıyıq. Bu gün savaşda öldürüləcək insanlar, sabah bir başqa bədəndə yenidən doğulacaqlar. Müdrik insan, Krishna tərəfindən müəyyənləşdirilən “yoqa” yolunu izləməlidir. Bu dastanın ən sevdiyim hissəsi isə – Yakshanın verdiyi suallar və Yudhishthiranın onları cavablandırmasıdır:

“- Yerdən daha ağır, göydən daha yüksək, küləkdən daha sürətli, sayı otlardan daha çox olan nə var?

+ Ana torpaqdan daha ağırdır, Ata göydən daha yüksək. Ruh küləkdən daha sürətli, xəyallar isə otlardan daha çoxdur.

- Səyyahın dostu kimdir? Evdə qalanın dostu kimdir? Xəstənin dostu kimdir? Ölüm yatağında olanların dostu kimdir?

+ Səyyahın dostu karvandır. Evdə qalanın dostu arvadı. Xəstənin dostu həkim, ölüm yatağında olanların dostu xeyriyyəçilikdir.

- Üzərində qələbə çalmaq ən çətin olan düşmən kimdir və bitməyən xəstəlik nədir? Hansı insan yaxşı, hansı insan pis sayılır?

+ Qalib gəlmək ən çətin olan düşmən qəzəbdir. Bitməyən xəstəlik acgözlükdür. Bütün canlılarla dost olan insan yaxşı, mərhəməti olmayan insan isə pisdir.

- Ey padşah, yanılma və qürur nədir? Tənbəlliyə nə deyirik və kədər nədir?

+ Dharma mövzusunda aldanmaq yanılmadır, bir insanın şərəfli olması qürurdur. Dharma mövzusunda yavaş hərəkət etmək tənbəllikdir, cəhalət isə kədərdir.

- Rşilər davamlılıq dedikdə nəyi nəzərdə tuturlar? Cəsarət nədir? Ən yaxşı hamam hansıdır? Mərhəmət nədir?

+ Birinin tapşırığını əzmlə tamamlamağı nəzərdə tuturlar; Cəsarət öz hisslərini cilovlamaqdır. Ən yaxşı hamam çirkli düşüncələrdən təmizlənməkdir, mərhəmət isə bütün canlılara qarşı qoruyucu olmaqdır.

- Ey padşah, söylə mənə, həqiqi Brahmanizm nəyə bağlıdır: soyamı, həyat tərzinəmi, Vedaları oxumağamı, yoxsa bilik əldə etməyəmi?

+ Dinlə, əziz Yaksha! Brahmanizm nə soya, nə Veda oxumağa, nə də bilik əldə etməyə bağlıdır; bu yalnız yaxşı bir həyat yaşamaqdan asılıdır, bundan heç şübhən olmasın. Brahman yaşayarkən özünə digər insanlardan daha çox diqqət yetirməlidir. Yaxşı yaşasa ona zərər dəyməz, pis yaşasa onda özü məhv olar. Savadlı insanlar ehtiraslarına boyun əyərlərsə əslində onlar axmaqdırlar. Müdrik insan vəzifəsini yerinə yetirən insandır. Alçaq insan Dörd Vedanı bilsə də, bir Şudradan daha pisdir. Ancaq atəşə qurban vermə mərasimi keçirilən zaman hisslərinə hakim olmağı bacaran insan Brahman hesab edilə bilər.”

3-ci dastan isə – Harivamşadır. Bu dastan bir ölümlü halına gələn tanrı Vishnunun Krishna adıyla doğumundan ölümünə qədər olan hadisələri əhatə edir. Bu dastan ədəbiyyat və dinlərin tarixi baxımından çox əhəmiyyətli sayılır.